زمانی که صحبت از فیزیوتراپی به میان می آید، اغلب ذهن ها به سمت دستگاه های مدرن، تمرینات اصلاحی و حرکات کششی میرود. اما آیا میدانستید که کلید طلایی برای سرعت بخشیدن به این فرآیند در آشپزخانه شما نهفته است؟ بازتوانی فیزیکی بدون پشتیبانی تغذیهای مناسب، مانند تلاش برای راندن خودرویی بدون سوخت است؛ هرچقدر هم که راننده (فیزیوتراپیست) ماهر باشد، خودرو تا زمانی که انرژی لازم را نداشته باشد، به مقصد نخواهد رسید. تغذیه صحیح نه تنها التهابات ناشی از آسیب را کاهش میدهد، بلکه مواد اولیه لازم برای ترمیم بافت های آسیب دیده، تقویت عضلات و بازسازی اعصاب را فراهم میکند. در کلینیک فیزیوتراپی آرکا، ما معتقدیم که درمان باید همهجانبه باشد. به همین دلیل، در این مقاله قصد داریم نقش تغذیه در بهبود نتایج فیزیوتراپی و بازتوانی بپردازیم تا بدانید چگونه با هر لقمه، یک قدم به سلامتی کامل نزدیکتر شوید.
چرا تغذیه برای موفقیت در فیزیوتراپی حیاتی است؟
نقش تغذیه در بهبود نتایج فیزیوتراپی در مسیر بازتوانی فراتر از یک توصیه ساده است؛ در واقع، تغذیه ستون فقرات بیولوژیکی روند بهبود شماست. هنگامی که تحت درمانهای فیزیوتراپی قرار میگیرید، بدن شما در یک وضعیت “کاتابولیک” (تجزیه) ناشی از آسیب یا جراحی قرار دارد و فیزیوتراپی با ایجاد چالشهای فیزیکی، بدن را به سمت وضعیت “آنابولیک” (ساخت و ساز) سوق میدهد. برای اینکه این انتقال به درستی صورت گیرد، سلولهای شما به منابع غنی برای سنتز کلاژن، ترمیم تارهای عضلانی پارگی یافته و بازسازی غضروفها نیاز دارند. اگر مواد مغذی کافی به بدن نرسد، تمرینات فیزیوتراپی نه تنها باعث پیشرفت نمیشوند، بلکه ممکن است به دلیل ضعف بافتی، منجر به خستگی مفرط یا حتی آسیبهای ثانویه شوند. تغذیه صحیح با کنترل سطح کورتیزول و بهینهسازی جریان خون، باعث میشود که پاسخ بدن به متدهای درمانی مثل الکتروتراپی یا تمریندرمانی به حداکثر برسد و زمان کلی دوره نقاهت به شکل چشمگیری کاهش یابد.
مواد مغذی برای بهبود نتایج فیزیوتراپی و بازتوانی
برای اینکه بدانید دقیقاً چه موادی باید در رژیم غذایی شما باشند، مواد مغذی را به دستههای زیر تقسیم کردهایم. هر کدام از این موارد نقش خاصی در ترمیم قسمت های مختلف بدن ایفا میکنند.
1.پروتئین ها
پروتئین مهم ترین ماده برای کسانی است که دوره بازتوانی پس از جراحی (مانند جراحی ACL یا تعویض مفصل) را میگذرانند. اسیدهای آمینه موجود در پروتئین، بلوک های سازنده عضلاتی هستند که در اثر بی تحرکی دچار تحلیل (آتروفی) شدهاند.
- مناسب برای: بازسازی عضلات پس از جراحی های ارتوپدی، پارگی تاندون ها و ترمیم زخم های پس از عمل.
- منابع: سینه مرغ، تخم مرغ، حبوبات و ماهی.
2. کربوهیدرات های پیچیده
کربوهیدرات ها منبع اصلی انرژی برای سیستم عصبی و عضلانی هستند. بدون انرژی کافی، بیمار حین انجام تمرینات درمانی زود خسته شده و دقت حرکتیاش کاهش مییابد.
- مناسب برای: بیماران سکته مغزی که نیاز به بازآموزی عصبی-عضلانی دارند و ورزشکارانی که تمرینات اصلاحی سنگین انجام می دهند.
- منابع: جو دوسر، برنج قهوهای، کینوآ و سیبزمینی شیرین.
3. اسید های چرب (امگا-3)
چربی های سالم، به ویژه امگا-3، مانند یک مسکن طبیعی عمل میکنند. این مواد با کاهش تولید سیتوکینهای التهابی، تورم مفاصل را کم کرده و درد را تسکین میدهند.
- مناسب برای: آرتروز زانو و لگن، روماتیسم مفصلی و التهابهای مزمن تاندون (تاندونیت).
- منابع: گردو، بذر کتان، روغن زیتون و ماهیهای چرب مثل سلمون.
4. ویتامین ها (C و D) و کلسیم
ویتامین C برای سنتز کلاژن (پروتئین اصلی پوست و رباط) ضروری است و ویتامین D به همراه کلسیم، مسئول بازسازی تراکم استخوانی هستند.
- مناسب برای: بهبودی پس از شکستگی استخوان، پارگی رباط صلیبی و دیسک کمر.
- منابع: مرکبات، لبنیات کمچرب، نور خورشید و کلم بروکلی.
5. آنتی اکسیدان ها
پس از تروما یا جراحی، استرس اکسیداتیو در بافتها بالا میرود. آنتیاکسیدانها با خنثی کردن این استرس، محیط را برای رشد سلولهای سالم فراهم میکنند.
- مناسب برای: آسیبهای ورزشی حاد و کاهش دردهای عضلانی تاخیری (DOMS) بعد از فیزیوتراپی.
- منابع: توتها، اسفناج، چای سبز و زردچوبه (حاوی کورکومین).
غذاهایی که باید از آن ها حین بازتوانی در فیزیوتراپی پرهیز کرد
همانطور که برخی غذاها سرعت درمان را دوچندان میکنند، برخی دیگر مانند ترمز عمل کرده و التهاب را در بدن شعلهور میسازند. شناخت این مواد برای جلوگیری از طولانی شدن دوره درد ضروری است.
- قندهای مصنوعی و شیرینی جات: قند زیاد باعث افزایش ناگهانی انسولین و تشدید فرآیندهای التهابی در مفاصل میشود که درد را در بیماران فیزیوتراپی تشدید میکند.
- غذاهای فرآوری شده و فست فود: این غذاها سرشار از چربیهای ترانس و نمک زیاد هستند که باعث احتباس مایعات و افزایش تورم در ناحیه آسیبدیده میشوند.
- مصرف بیش از حد نمک: نمک باعث دفع کلسیم از طریق ادرار میشود که برای افرادی که در حال ترمیم شکستگی استخوان هستند، بسیار مضر است.
- نوشیدنیهای الکلی: الکل فرآیند سنتز پروتئین را مختل کرده و سرعت ترمیم عضلات آسیبدیده را به شدت کاهش میدهد.
در نهایت، پرهیز از این مواد به معنای حذف کامل آنها نیست، بلکه کنترل شدید در دوران حساس بازتوانی است تا زحمات شما و فیزیوتراپیستتان هدر نرود.
برنامه ریزی وعده های غذایی در کلینیک فیزیوتراپی آرکا
در کلینیک فیزیوتراپی آرکا، ما بر این باوریم که درمان شما با خروج از درب کلینیک تمام نمیشود. فیزیوتراپیستهای باتجربه ما در آرکا، متناسب با نوع عارضه و پروتکل درمانیتان (اعم از بازتوانی پس از جراحی، آسیبهای ورزشی یا دردهای مزمن)، راهنمایی های تغذیهای شخصیسازی شدهای به شما ارائه میدهند. هدف ما در آرکا این است که با ادغام علم تغذیه و متدهای پیشرفته فیزیوتراپی، روند ترمیم بافتهای شما را تسریع بخشیده و شما را در کوتاهترین زمان ممکن به زندگی عادی بازگردانیم.
نتیجه گیری
نقش تغذیه در بهبود نتایج فیزیوتراپی دو لبه یک قیچی هستند که برای بریدن زنجیرهای ناتوانی و درد، به هر دوی آنها نیاز دارید. با مصرف هوشمندانه پروتئینها، اسیدهای چرب امگا-3 و ویتامینهای ضروری، شما مواد اولیه لازم برای بازسازی بدن را فراهم میکنید. از سوی دیگر، با پرهیز از مواد التهابزا، مانع از توقف روند بهبود میشوید.
به یاد داشته باشید که بازتوانی یک سفر است و سوخت این سفر، غذایی است که میل میکنید. اگر به دنبال نتایج ماندگار و سریع هستید، همزمان با انجام دقیق تمرینات ارائه شده در کلینیک آرکا، به رژیم غذایی خود نیز به عنوان بخشی از دارو نگاه کنید. سلامتی شما آرزوی دیرینه ماست.
آیا مصرف مکمل های پروتئینی برای فیزیوتراپی ضروری است؟
لزوماً خیر. اگر بتوانید پروتئین مورد نیاز را از طریق منابع طبیعی مثل مرغ و تخممرغ تامین کنید، نیازی به مکمل نیست؛ اما در موارد تحلیل عضلانی شدید، فیزیوتراپیستهای آرکا ممکن است مصرف آن را توصیه کنند.
بهترین زمان برای خوردن وعده غذایی نسبت به زمان فیزیوتراپی چیست؟
پیشنهاد میشود 1 تا 2 ساعت قبل از جلسه فیزیوتراپی یک میانوعده حاوی کربوهیدرات و پروتئین میل کنید تا انرژی لازم برای تمرینات را داشته باشید.
آیا زردچوبه واقعاً در کاهش دردهای مفصلی موثر است؟
بله، زردچوبه به دلیل دارا بودن مادهای به نام کورکومین، یک ضدالتهاب بسیار قوی است که میتواند به اندازه برخی مسکنهای شیمیایی در کاهش درد مفاصل حین بازتوانی موثر باشد.
برای جوش خوردن سریع تر استخوان چه بخوریم؟
ترکیب کلسیم (لبنیات، بادام)، ویتامین D (ماهی، نور خورشید) و ویتامین C (مرکبات) بهترین ترکیب برای تسریع کالوسسازی و جوش خوردن استخوان است.
