دیاستاز شکمی: چرا بعد از زایمان شکم هنوز باردار به نظر میرسد؟
خیلی از مادران چند ماه بعد از زایمان متوجه میشوند که شکم هنوز به حالت قبل برنگشته است. گاهی هم هنگام بلند شدن از تخت یا منقبض کردن شکم، یک برآمدگی در خط وسط دیده میشود. یکی از دلایل این وضعیت میتواند دیاستاز شکمی یا فاصله گرفتن عضلات راست شکم باشد.
دیاستاز بعد از بارداری بسیار شایع است و در بسیاری از موارد میتوان با تمرینات مناسب و فیزیوتراپی آن را مدیریت کرد.
دیاستاز شکمی دقیقاً چیست؟
عضله راست شکمی از دو بخش تشکیل شده که در خط وسط توسط بافتی به نام لاینا آلبا (Linea Alba) به هم متصل میشوند. در دوران بارداری با بزرگ شدن رحم و افزایش فشار داخل شکم، این بافت کشیده میشود و فاصله بین دو بخش عضله افزایش پیدا میکند.
مقداری از این تغییر در دوران بارداری طبیعی است و در بسیاری از زنان پس از زایمان بهتدریج کمتر میشود. اما اگر فاصله باقی بماند یا عملکرد عضلات شکم بهخوبی برنگردد، ممکن است نیاز به ارزیابی و تمرینات اختصاصی وجود داشته باشد.
دو باور غلط رایج
یکی از باورهای رایج این است که فرد مبتلا به دیاستاز نباید ورزش کند. در حالی که مسئله ورزش نکردن نیست، بلکه انتخاب تمرین مناسب و نحوه انجام آن است.
از طرف دیگر، جراحی تنها راه درمان دیاستاز نیست. در بسیاری از موارد، درمان محافظهکارانه و تمرینات هدفمند اولین انتخاب هستند و جراحی بیشتر در شرایط خاص مطرح میشود.
دیاستاز هم فقط یک مسئله ظاهری نیست. در بعضی افراد میتواند با ضعف دیواره شکم و اختلال در کنترل تنه همراه باشد؛ هرچند وجود کمردرد یا مشکلات کف لگن الزاماً به این معنی نیست که دیاستاز علت مستقیم آنهاست.
تشخیص دیاستاز چطور انجام میشود؟
در ارزیابی، فیزیوتراپیست فاصله عضلات شکم را در نقاط مختلف بررسی میکند. اما فقط «چند انگشت فاصله» ملاک نیست.
عرض و عمق فاصله، میزان کشش لاینا آلبا، نحوه کنترل عضلات شکم و ایجاد برآمدگی در خط وسط همگی در ارزیابی اهمیت دارند. در صورت نیاز میتوان از سونوگرافی برای اندازهگیری دقیقتر استفاده کرد.
اصول درمان فیزیوتراپی
درمان معمولاً با یادگیری تنفس صحیح و فعالسازی هماهنگ عضلات عمقی شکم و کف لگن شروع میشود. سپس با بهتر شدن کنترل تنه، تمرینات بهتدریج پیشرفتهتر میشوند.
نکته مهم این است که یک حرکت خاص برای همه افراد ممنوع نیست. حرکاتی مانند کرانچ، پلانک یا تمرین با وزنه ممکن است در مراحل ابتدایی برای بعضی افراد مناسب نباشند، اما میتوانند در مراحل بعد و با کنترل مناسب دوباره وارد برنامه شوند.
فیزیوتراپیست بر اساس شدت دیاستاز، توانایی کنترل فشار داخل شکم و شرایط بدنی فرد مشخص میکند چه تمرینی و در چه مرحلهای مناسب است.
مراقبت در فعالیتهای روزمره
نحوه انجام کارهای روزانه هم اهمیت دارد. بهتر است هنگام بلند شدن از تخت ابتدا به پهلو بچرخید و سپس با کمک دستها بلند شوید. هنگام بلند کردن کودک یا اجسام نیز از حبس کردن نفس و فشار بیش از حد به شکم پرهیز کنید.
بازگشت به ورزش بعد از زایمان نیز بهتر است تدریجی باشد. هدف این نیست که برای مدت طولانی از فعالیت بترسیم، بلکه باید عضلات شکم و تنه را مرحلهبهمرحله برای فعالیتهای سنگینتر آماده کنیم.
جمعبندی
دیاستاز شکمی بعد از بارداری شایع است و همیشه به معنی وجود یک مشکل جدی نیست. آنچه اهمیت بیشتری دارد، عملکرد عضلات شکم، توانایی کنترل تنه و نحوه مدیریت فشار داخل شکم است.
اگر فاصله عضلات باقی مانده، هنگام فعالیت در وسط شکم برآمدگی ایجاد میشود یا در بازگشت به ورزش و فعالیتهای روزمره مشکل دارید، ارزیابی فیزیوتراپی میتواند مشخص کند چه تمریناتی برای شما مناسبتر است.
در بسیاری از موارد، با یک برنامه تمرینی مرحلهای و اختصاصی میتوان عملکرد دیواره شکم را به شکل قابلتوجهی بهبود داد.
سوالات متداول
۱. آیا دیاستاز خودبهخود بهتر میشود؟
در ماههای اول پس از زایمان ممکن است بخشی از فاصله بهطور طبیعی کاهش پیدا کند. اگر مشکل باقی بماند یا با اختلال عملکرد همراه باشد، ارزیابی تخصصی کمککننده است.
۲. چه زمانی باید به فیزیوتراپیست مراجعه کنم؟
اگر فاصله یا برآمدگی شکم ادامه دارد، در انجام فعالیتها مشکل دارید یا نمیدانید چطور به ورزش برگردید، بهتر است ارزیابی شوید.
۳. آیا شکمبند کمک میکند؟
ممکن است در بعضی افراد بهطور موقت احساس حمایت ایجاد کند، اما جای تمرین و بازآموزی عضلات را نمیگیرد.
۴. آیا با دیاستاز میتوان وزنه زد؟
بله. وجود دیاستاز بهتنهایی به معنی ممنوعیت تمرین با وزنه نیست. شدت تمرین باید متناسب با توانایی فرد در کنترل تنه و فشار داخل شکم افزایش پیدا کند.
۵. درمان چقدر طول میکشد؟
زمان بهبود برای همه یکسان نیست و به شدت دیاستاز، شرایط بدنی، زمان گذشته از زایمان و پایبندی به تمرینات بستگی دارد.
نیاز به مشاوره دارید؟
همین حالا نوبت فیزیوتراپی خود را رزرو کنید.